BÖLÜM 28; 1982 ANAYASASINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
\r
1982 Anayasasıuygulanmayabaşladığındanbuyana her dönemdeğiştirilmesiiçingerekçelerbulundu. Meclistekipartilerişbirliğiylebudeğişikliklerigerçekleştirdi. Ya da halkoylamasıyla sonuçalındı
\r
1980 yılındansonrakiikinciseçimdönemindenöncesiyasiyasaklarkaldırıldı.
\r
17 Mayıs 1987 tarihindeseçmeyaşında 21 yaşındaolmaktan 20 yaşındangünalmışolma şartı getirildi, Milletvekili sayısı 400’den450’yeçıkarıldı, Anayasadeğişikliğitekliflerininkabulüiçingerekenüyetamsayısının ⅔ çoğunluğuyerine⅗çoğunluk ve gizlioy şartı getirildi, böylecebukararlaranayasanınsivilleşmesinin ilk işaretioldu.
\r
12 Eylüldarbesindegetirilensiyasiyasaklarlailişkiligeçici 4.maddesininkaldırılması.halkoylamasınasunuldu. %50,16’oylabumaddekaldırıldı..Seçimlerbir yıl önealındı ve 1987 Kasımayında yapıldı.
\r
1993 yılındaAnayasanın 133. maddesinde yapılan değişiklikleradyo ve televizyonistasyonlarıkurmak ve işletmekdevlettekelindençıkarıldı.
\r
”1995 yılında yapılan genişçaplıanayasadeğişiklikleriylesiyasialangenişledi Bu değişikliklerdetemelhak ve özgürlüklerileAnayasanıntemelmetinlerindedeğişiklikkonularındauzlaşılarakdarbeetkisininazaltılmasıamaçlandı. Anayasanınbaşlangıçbölümünden ‘KutsalDevlet’ ibaresiçıkarıldı. Derneklerin, vakıfların, kooperatiflerin ve sendikalarınsiyasifaaliyetlerinikısıtlayanhükümlerkaldırıldı, işçileretoplu iş sözleşmesikanundadüzenlemeyapılmasışartıylaverildi. Siyasipartilereyurtdışındaörgütlenme ve yurt içindekadın ve gençlikkollarıgibikurumlarınkurulmasıserbestleştirildi. Seçme yaşı 18’e düşürüldü ve tutuklularaseçmehakkıgetirildi. Milletvekili sayısı 450’den550’yeçıkarıldı.Bugelişmelerinyanındaifadeözgürlüğü, olağanüstühal ve yargıbağımsızlığıileilgilimaddelerinAnayasadeğişikliğiteklifindeolmamasıAnayasanınistenilenseviyededeğiştirilemediğieleştirilerinide getirdi”(ResulKurt; 1982 AnayasasınınDeğişimSerüveni, Doğruluk Payı, 26.10.2023)
\r
1999 yılında yapılan anayasadeğişiklikleriyleDevletGüvenlikMahkemelerinde yer alanaskeriüyelerinyerinesivilyargımensuplarıgetirildive kamumülkiyetlerininözelleştirilmesininönüaçıldı.
\r
1999 yılındaFinlandiya’dagerçekleşen AB Helsinki Zirvesi’ninardından Türkiyeadayülkestatüsükazandı.Türkiye, Tam üyeliğieldeetmesürecinde,AB’yeuyumnedeniylebirçokanayasadeğişikliği yapıldı. Bu değişikliklerbüyükorandatemelhak ve özgürlüklerleilgilidir.Bu değişikliklerinamacı, özgürlükleringüçlendirilerekanayasalgüvenceyealınmasıydı.. Özelhayatıngizliliği, haberleşmeözgürlüğü ve sosyalgüvenlikhaklarıgenişletildi. Kadın-erkekeşitliğianayasametninde yer aldı.Siyasipartilerinkapatılmasızorlaştırıldı. Milletvekiliadaylığına engel ”ideolojik ve anarşikeylemlere” ibaresi ”teröreylemlerine” ibaresiiledeğiştirilerekmilletvekiliadaylığışartlarıdeğiştirildi.
\r
2004 yılında da Anayasadainsanhak ve özgürlüklerinisınırlayanmaddelerdedeğişiklik yapıldı. Uluslararasıantlaşmalarınkanunlarlaolanuyuşmazlığıdurumundaantlaşmalarınhükümlerininesasalınmasıdeğişikliğiyapıldı. Bu AvrupaİnsanHaklarıSözleşmesi’ninTürkiye’debağlayıcılığını artırdı. Uyumsürecindekanunlarladüzenlenenölümcezasınınkaldırılması 2004 Anayasadeğişikliklerinde yer aldı veanayasalbirboyutkazandı. 1999 kararlarındasivilleşenDGM’lertamamenkaldırıldı. GenelkurmayBaşkanlığının YÖK’e temsilcivermesisonlandırıldı. 2006 yılında, milletvekillerininseçilme yaşı 30’dan 25’e indirildi(Resul Kurt, 2)
\r
2007’dedöneminCumhurbaşkanı Ahmet NecdetSezer’in 7 yıllıkgörevsüresisonaerdi. TBMM’deçoğunluğuelindetutan AK Parti kendi cumhurbaşkanıadayıolarak Abdullah Gül’ü gösterdi. Gül’ünadaygösterilmesitoplumda,bazıgruplardacumhurbaşkanıneşininbaşörtülüolması veuzlaşıyoluylabelirlenmemesigibinedenlerletepkilerenedenoldu.Mitinglerdüzenlendi. TBMM’decumhurbaşkanlığıseçimi ilk turunundüzenlenmesininardından TSK web sitesindenyayınlananbirmuhtırailekrizbaşkabirboyutataşındı. CHP de ilk turdatoplantıyeter sayısının 367 olmadığıgerekçesiyleAnayasaMahkemesi’nebaşvurdu. Türkiye siyasitarihine 367 kriziolarakgeçensüreçsonundaAnayasaMahkemesiCHP’ninitirazınıkabulederekcumhurbaşkanlığıseçiminin ilk turunuiptaletti. Bununüzerine 22 Temmuz’daseçimkararıalındı.
\r
Seçimdenönceise AK Parti tarafından anayasadeğişikliğipaketihazırlandı. Bu pakettecumhurbaşkanınınhalk tarafından seçilmesi, görevsüresinin 5+5 olmaküzere 10 yıllasınırlandırılması ve genelseçimlerin 4 yıldabiryapılmasıdeğişiklikleri yer aldı. DeğişiklikpaketiAnavatanPartisi’nin de desteğiylekabuledildi. CumhurbaşkanıSezer’invetosunarağmenmeclistenikinci defa 370 kabuloyuylageçti ve 21 Ekim’de yapılan halkoylamasında % 68 oyla kabuledildi.
\r
\r
2007’deyaşanancumhurbaşkanlığıseçimikrizibaştaAnayasaMahkemesiolmaküzere,yargıorganlarınınsiyasetüzerindekietkisini tartışmaya açtı. 2008’debaşlayanErgenekonsoruşturmalarıyla da devletkurumlarıiçindebazıgruplarınhükümetidevirmeyeyönelikgirişimleriolduğuiddialarısiyasigündemi yoğun şekildemeşguletti. Bu ortamda AK Parti kanadından ve bazıkamuoyuçevrelerindenyenianayasatalepleriyükseksesledilegetirilmeyebaşlandı. 2007 seçimlerindeoyların % 46,6’sını alarakgüventazeleyen AK Parti tekbaşınaanayasayıdeğiştirecekbeşteüççoğunluğasahipolmasa da referandumiçingereklisandalye sayısına sahipti.
\r
Mecliste 336 oylakabuledilen 26 maddelikanayasadeğişikliğipaketindeyüksekyargıoranlarınınoluşumundanaskeriyargınınyetkilerine ve memurlaratoplusözleşmehakkınakadargenişyelpazededeğişiklikler yer alıyordu. 12 Eylül 1980 askeridarbesinin 30. yıldönümüolan 12 Eylül2010’da yapılan halkoylamasındaanayasadeğişiklikleri %57,9 oylakabuledildi.
\r
CumhurbaşkanlığıSistemineGeçiş
\r
Cumhurbaşkanınınhalk tarafından seçilmesininyolunuaçan 2007 halkoylamasındansonrabusisteminuygulandığı ilk seçimolan 2014 Cumhurbaşkanlığıseçimindeoyların % 51,8’ini alanRecepTayyipErdoğanhalk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanıoldu. Fakathalk tarafından seçilenbirparlamento ve bununiçindençıkanbaşbakanınyanındayinehalk tarafından seçilenbircumhurbaşkanınınolmasıikipozisyonlailgilimeşruiyettartışmalarınıberaberindegetirdi. Halihazırda 1982 Anayasası ve 2010 anayasadeğişiklikleriylegenişyetkilerledonatılmışbircumhurbaşkanlığımakamı da budurumudaha da problemli hale soktu. Zamanzamandilegetirilenbaşkanlıksistemitartışmalarıözellikle 15 Temmuz 2016 darbegirişimininardındandahayükseksesledilegetirilmeyebaşlandı. Ekim2016’da MHP genelbaşkanıDevletBahçeli’ninçağrısıylameclisegelencumhurbaşkanlığısistemiteklifi AK Parti ve MHP’nindesteğiyle 339 oylakabuledildi. 16 Nisan 2017’degerçekleşenhalkoylamasında da geçerlioyların %51,4’ünüalarakkabuledildi.
\r
Yenihükümetsisteminegörebaşbakanlıkmakamıkaldırıldı, cumhurbaşkanı yardımcılığı atama ve hükümeti kurma yetkisipartilicumhurbaşkanınageçti. Kanunhükmündekararname çıkarma ve üstdüzeykamugörevlilerindeatamagibiyetkilerlecumhurbaşkanınınetkisibüyükoranda artırıldı. Milletvekili sayısı 550’den 600’e çıkarıldı, milletvekiliseçilme yaşı 25’ten 18’e düşürüldü. 2007 yılında alınan kararladörtyıldabirolangenelseçimsüresitekrar beş yıldabirolarakdeğiştirildi.
\r
\r
\r
\r
