Yıllarca 67 olan il sayımız, zamanla 14 artarak 81 ile ulaştı.
İl olmak için ekonomik şartların, kamu hizmetlerinin durumunun ve coğrafi koşulların, seviyeleri önemli.
Bu 3 temel kriter çerçevesinde; nüfus, mevcut şehirleşme, ulaşım durumu, hinterlandı, ekonomik çeşitliliği ve eğitim durumu gibi birçok göstergesinin değerlendirilmesi gerekiyor.
Hinterland, hem coğrafya hem de ekonomide kullanılan bir terim ve deniz veya okyanus kıyılarında bulunan limanların arkasında bulunan toprak parçası, anlamında kullanılıyor.
İç bölge anlamına da gelen hinterland, deniz yollarının kullanılmasıyla yapılması mümkün olan ticaretlerde önemli rol oynuyor.
Geçmiş dönemlerde il olan 14 ilçeye baktığımızda; 3’lü kriter yerine, özel koşulları (Batman), doğal afetleri (Düzce) ve siyasetin gereğini (Karaman, Kırıkkale, Aksaray) görüyoruz.
2005 yılında, 19 ilçenin il yapılarak il sayısının 100’e tamamlanması amacıyla bir önerge sunulmuş ama sonuç çıkmamış.
2023 yılı, Cumhuriyet’in 100’üncü yılında 100 il konusu, çok konuşuldu ama değişiklik olmadı.
Nüfus yoğunluğu, ekonomik gücü ve coğrafi konumlarıyla bağlı bulundukları şehirlerin merkezini geride bırakan ilçeler için “il olmak” beklentisi, her yıl olduğu gibi bu yıl da yeniden gündeme geldi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), en az 100 bin nüfus ve il merkezine 30 kilometre uzaklık şartını taşıyan 24 ilçeyi; Yüksekova (Hakkari), Midyat (Mardin), Polatlı (Ankara), Elbistan (Kahramanmaraş), Kahta (Adıyaman), Kozan (Adana), Ünye (Ordu), Ergani (Diyarbakır), Konya Ereğli (Konya), Lüleburgaz (Kırklareli), Nazilli (Aydın), Cizre (Şırnak), Bandırma (Balıkesir), Erciş (Van), Zonguldak Ereğli (Zonguldak), Edremit (Balıkesir), Fethiye (Muğla), İskenderun (Hatay), Manavgat (Antalya), Siverek (Şanlıurfa), İnegöl (Bursa), Çorlu (Tekirdağ), Tarsus (Mersin), Alanya (Antalya) olarak tespit etmiş.
2010 yılında, başkanlığını Prof. Dr. İbrahim GÜNGÖR’ün yaptığı ‘Türkiye’de il olması uygun olan ilçelerin belirlenmesi’ konulu çalışmada, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılmış ve il olmaya en uygun aday %33′ lük derecesiyle Alanya ilçesi olduğu ortaya çıkmış. Diğer ilçeler, uygunluk sırasına göre; Bandırma %20, Fethiye %11, Ödemiş %8, Elbistan %8, Bergama %7, Erciş %7 ve Ereğli %6 olarak bulunmuş.
Aradan 16 yıl geçen bu çalışmanın, yenilenme zamanı gelmiş.
Görüldüğü gibi ‘nasıl il olunur’ sorusunun cevabı hem çok hem de değişken.
Okunuyor olmak dileğiyle, saygılar.
